Bağış Yap

Risale Online — Kur'ân-ı Kerîm, Cevşen, Risale-i Nur, Makaleler ve Soru-Cevap

Öne Çıkan Sorular

161

Cennette Haremlik-Selamlık Olacak mı?

Cennette dünyadaki gibi dini mükellefiyetler, yasaklar ya da günah kaygısından doğan şer'i tedbirler yoktur. Çünkü cennet teklif ve imtihan yurdu değil, ilahi ikram ve mükafat yurdudur. Allah, cennet ehlinin kalplerindeki kin, nefret, kıskançlık ve kötü düşünceleri tamamen söküp almış; onları hem ruhen hem bedenen her türlü kirden, kusurdan ve ahlaksızlıktan arındırmıştır. Cennet ehli müminler, karşılıklı tahtlar üzerinde hiçbir külfet, zahmet ve yorgunluk olmadan bir araya gelir, huzur içinde görüşüp sohbet ederler.12 İsmail Hakkı Bursevi tefsirinde bu konuda şöyle der:Cennet ehline Allah canlarının çektiği bütün isteklerini verir mi? Şayet şerîatın menhiyât olarak saydığı bir şeyi canları çekmiş olsa durum ne olacaktır. Bu ayetin manası şudur: Elbette bütün cennet nimetleri hepcanların çektiği şeylerdir. Cennet nimetlerinde canların çekmediği ve meyletmediği şeyler yoktur. Gerçi Allah cennet ehlini, gerçekleşmesi imkân dışı olan yahut yasaklanmış bulunan her hangi bir şeyi arzu etmekten korur, denilmiştir.Bursevi konunun devamında ise şöyle der:Cennette bütün din ve mezheplerde haram kılınmış olan livâta yoktur. Bu durum kişinin eşine arkadan yaklaşması sûretiyle de asla cennette olmayacaktır. İmam Mâlik bir dönem kişinin eşine arkadan yaklaşmasına cevaz vermiş olduğu halde bilahare bu fetvadan dönmüştür. Cennette livatayı arzulamak yoktur. Çünkü bu durum ilâhi hikmete muhâliftir. Bazıları buna cevaz vermişlerdir. Bunlar el-Eşbâh ve'n-nezâir kitabının şerhinde zikredilmiştir. Bu görüş sahipleri bu konuda ciddî bir yanlış içindedirler. Biz bu husûsu bahse konu âyetlerde Lût kıssasında beyan etmişizdir. Şaraba gelince şarap livâta gibi değildir. Çünkü şarabın helal ve mübah sayıldığı bazı din, millet ve devirler vardır. Hulâsa her ne olursa olsun cennette ilâhî hikmete muhâlif bir durum yoktur. Bunun için cennette helâl haram gibi bir takım teklif ve hükümler olmamasına rağmen yine de eşler, mahremleri olmayan erkeklere karşı örtünürler.3Bursevi'ye göre cennette insanın arzuları sınırsız biçimde gerçekleşmeyecek; Allah, cennet ehlinin arzularını ilahi hikmete uygun hale getirecektir. Yani insan, dünyadayken fıtratı gereği haram veya çirkin kabul ettiği bazı şeyleri cennette de arzulamayacaktır. Çünkü Allah, cennet ehlinin kalplerini kötü arzu ve eğilimlerden arındırmıştır. Bursevi, livatayı (eşcinselliği) buna örnek gösterir ve böyle bir fiilin cennette bulunmayacağını, arzu da edilmeyeceğini belirtir. Şarap konusunda ise farklı bir değerlendirme yapar. Çünkü dünyada bazı din ve topluluklarda şarap helal kabul edilmiştir; ayrıca cennette sunulacak içeceklerin dünyadaki haram şarapla aynı mahiyette olmadığı bildirilmiştir. Bursevi, cennette dünyadaki gibi helal-haram hükümlerine dayalı bir mükellefiyet bulunmasa da ilahi hikmetin devam ettiğini vurgular ve eşlerin mahremi olmayan erkeklere karşı örtünmesini buna örnek verir. Elbette bu durum bir zorunluluk değildir. Dolayısıyla onun anlatmak istediği, cennette yasakların bulunmamasının her türlü davranış ve arzunun gerçekleşeceği anlamına gelmediğidir.Ancak bu, dünyada yasaklanan her şeyin cennette serbest olacağı anlamına gelmez. Dünyadaki yasaklar iki kısımdır. Bir kısmı, özü itibarıyla değil, dünyada yol açtığı zararlar sebebiyle yasaklanmıştır: Sarhoşluk veren içki, erkekler için ipek elbise, altın ve gümüş kaplar bunlardandır. Bu yasakların sebebi olan zararlar cennette bulunmayacağı için, bu nimetler orada arındırılmış birer ikram olarak müminlere sunulacaktır. Diğer kısmı ise livata gibi bizzat fıtrata ve ilahi hikmete aykırı olan fiillerdir. Bunlar cennette bulunmayacağı gibi, Allah bu tür arzuları da cennet ehlinin kalplerinden tamamen silecektir. Nitekim cennet, imtihanın sona erdiği, inananlara akla ve hayale gelmeyen maddi ve manevi nimetlerin sunulduğu ebedi bir mükafat âlemidir. İmam Gazali şöyle der:Başınızı kaldırın, burası amel yeri değil, bağış ve mükafat yeridir buyurup onlara zaman ve mekandan münezzeh olarak tecelli eder, cemalini gösterir.4İmam Gazali ayrıca, Kabe'nin etrafındaki tavaf sırasında yaşanan yoğun manevi havanın kişinin dikkatini dünyevi arzu ve düşüncelerden uzaklaştırıp ibadete yönelttiğini belirtir. Bu sebeple normal şartlarda dikkat edilmesi gereken kadın-erkek ayrımı, tavafın kendine özgü şartları ve manevi havası içinde aynı şekilde değerlendirilmemiştir..5 İmam Gazali'nin bu yaklaşımı cennetteki duruma uygulandığında önemli bir noktaya işaret eder: Cennet, yasakların ve mükellefiyetlerin bulunduğu bir imtihan yeri değildir. Dolayısıyla haremlik-selamlık uygulamasını dünyadaki anlamıyla cennet hayatına taşımak doğru olmaz. Ancak bu, mahremiyetin, hayanın ve edebin bütünüyle ortadan kalktığı anlamına da gelmez. Cennetteki ilişkiler, dünyadaki yasak ve sorumluluk anlayışından farklı olarak, tertemiz bir fıtrat ve ilahi hikmet çerçevesinde gerçekleşir.DeğerlendirmeCennette haremlik-selamlık meselesi hakkında doğrudan bir ayet veya hadis bulunmamaktadır. Bununla birlikte Kur'an-ı Kerim'de cennet kadınlarının “bakışlarını yalnız eşlerine çeviren” (Rahman 55/56) ve “çadırlarda korunmuş” (Rahman 55/72) kadınlar olarak nitelenmesi, cennette iffet ve mahremiyetin devam ettiğine işaret eder. Ayrıca konuya dolaylı olarak değinen bazı alimlerin açıklamaları da vardır. Öte yandan, cennet hayatının dünyadaki dini hükümlerden farklı olduğunu gösteren başka örnekler de mevcuttur.Mesela dünyada aklı örttüğü ve kötülüklere yol açtığı için haram kılınan içki, cennette aklı baştan almayan, baş ağrısı ve sarhoşluk vermeyen tertemiz bir içecek olarak sunulacaktır. Dünyada erkeklere yasaklanan ipek elbiseler, cennette müminlerin giysisi ve süsü olacaktır. Dünyada kullanılması yasaklanan altın ve gümüş kaplar da cennette müminlere ikram ve ziynet olarak sunulacaktır. Bu örnekler, dünyada belirli hikmetlerle yasaklanan bazı nimetlerin, özellikleri ve sonuçları değişerek cennette birer ikrama dönüşebileceğini gösterir.Bununla birlikte, cennette dini mükellefiyetlerin bulunmaması, mahremiyet ve edep anlayışının da tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Nitekim Bursevi, cennette helal-haram hükümlerine dayalı bir sorumluluk bulunmadığı halde eşlerin mahremi olmayan erkeklere karşı örtüneceğinden söz eder. Buradan, cennetteki mahremiyetin dünyadaki gibi bir yasağa, zorunluluğa veya günah endişesine dayanmadığı; cennet ehlinin arınmış fıtratına ve ilahi hikmete uygun bir hal olduğu anlaşılabilir.Sonuç olarak, cennette dünyadaki anlamıyla bir haremlik-selamlık zorunluluğu bulunduğunu söylemek için yeterli delil yoktur. Mahremiyetin bütünüyle ortadan kalktığını söylemek de doğru değildir.Ayrıca BakınızCENNETİN EN YÜKSEK TABAKASI VE TABAKALARININ İSİMLERİYAHUDİ VE HRİSTİYANLAR CENNETE GİDEBİLİR Mİ?MÜSLÜMAN BİR KİŞİ İNTİHAR EDERSE CENNETE GİREBİLİR Mİ?CENNETTE ZAMANBİZ CENNETE SEVDİĞİMİZ BİRİ CEHENNEME GİDERSECENNETTE CANIMIZ SIKILMAZ MICENNETTE KADINA VERİLEN NİMETLERCENNETTE GÜNAH İŞLEMEK VAR MI?KaynakçalarSoner Duman, "Allah'ın Sorularım Var", Erkam Yayınları, İstanbul, 2020, s. 242-243.Vehbe Zuhayli,"Tefsir'ül Münir", Risale Yayınları, s. 69.İsmail Hakkı Bursevi, "Rûhu'l Beyân", Erkam Yayınları, 2013, c. 18, s. 356.İmam Gazali, Kalplerin Keşfi, İstanbul: Gelenek Yayıncılık, 2015, s. 22.Gazali, İmam. Yeni İhyâ-u Ulûmiddin, (e-kitap), s. 620. https://www.ahmettunalilar.com/Kitaplar/ihyau_ulumiddin_ekitap_mobi_epub.pdf

Son Cevaplanan Sorular

6.866

Kendilerine Zekat Verilen "Müellefe-i Kulub" Kimlerdir?

İlgili ayet şöyledir:Sadakalar (zekâtlar), Allah'dan bir farz olarak ancak, fakirlere, yoksullara, (zekâtı toplamak için me'mur kılınmakla) onun üzerine çalışanlara, kalbleri (İslâm'a) ısındırılacak olanlara, (âzâd edilmek üzere efendisiyle belli bir bedel karşılığında anlaşmış olan) kölelere, borçlulara, Allah yolunda olanlara ve yolda kalmışlara mahsustur. Ve Allah, Alîm(menfaatinize olanı hakkıyla bilen)dir, Hakîm (en doğru hükmü veren)dir.1Ayette “kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlar” diye geçen ifadenin aslı “el-müellefetü kulûbühüm”dür. Türkçede bu kesim “müellefe-i kulub” diye anılır. Bu kimselerin kim oldukları ve onlara ayrılan payın bugün de devam edip etmediği konusunda müfessirlerin açıklamaları şöyledir:Fahreddin er-Razi'nin AçıklamasıFahreddin er-Razi, Tefsir-i Kebir'de bu grubu açıklarken önce İbn Abbas'tan şu rivayeti nakleder: “Bunlar, her kabilenin asilzadelerinden meydana gelen bir topluluktur. Rivayete göre Peygamber Efendimiz (asm), Huneyn Günü bu kişilerden on beşine deve vermiş ve böylece onları İslam'a ısındırmak istemiştir.Razi bu rivayeti nakletmekle birlikte ona bir itiraz da getirir: Huneyn'de yapılan bu bağışlar ganimetten verilmiştir; zekatla bir ilgisi yoktur. Bu yüzden İbn Abbas'ın bu olayı bu ayetin tefsirinde neden zikrettiğini bilmediğini söyler ve muhtemelen müellefe-i kulube mal verilebileceğini göstermek istediğini tahmin eder.Ardından Vahidi'nin görüşünü aktarır. Vahidi'ye göre “Allah Teâlâ Müslümanları, müşriklerin kalblerini İslam'a ısındırmaktan (yani müellefe-i kulûbtan) artık müstağnî kılmıştır. Ancak İslam devlet başkanı, Müslüman olduklarında Müslümanlara fayda sağlayacak bir topluluğun kalbini kazanmak isterse buna yine izin vardır.Razi'nin kendi görüşü ise bu payın müşriklere mahsus olmadığı ve bugün de geçerli olduğu yönündedir. Ona göre ayette müellefe-i kulubun müşrikler olduğunu gösteren hiçbir işaret yoktur. Çünkü Cenab-ı Hak “kalpleri ısındırılmak istenenler” buyurmuştur ve bu, müslim-gayr-i müslim hakkında umumi bir ifadedir. Bu hükmün neshedildiğine dair bir delil de bulunmadığı için, Razi'ye göre İslâm devlet başkanı bu özellikte birtakım kimselerin kalblerini İslam'a ısındırmak için, onlara zekattan müellefe-i kulübün hissesini verebilir.2Elmalılı Hamdi Yazır'ın AçıklamasıElmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili adlı eserinde “müellefetü'l-kulub” ifadesini “kalpleri İslam'a te'lif edilenler”, yani İslam'a ısındırılanlar diye açıklar. Ardından rivayetlerin özetine dayanarak bunları üç grupta toplar:Bazı Gayrimüslimler: Peygamber Efendimiz (asm), bunların şerlerini önlemek, Müslümanlara eziyet etmelerine engel olmak ve diğer müşriklere ya da zekat vermekten kaçınanlara karşı Müslümanlara yardım etmelerini sağlamak için kendilerine bağışlarda bulunurdu.Toplumunda Sözü Geçen Kişiler: Bunlara yapılan yardım sayesinde, çevrelerindeki ileri gelenlerin ve onlara bağlı olanların İslam'a girmesi ya da Müslüman olanların dinlerinde sebat etmesinin önündeki engellerin kaldırılması gibi İslam'ın menfaatleri gözetilirdi.İmanı Henüz Kuvvetlenmemiş Yeni Müslümanlar: Bunların fakir olmaları şart değildir. Kalplerinin İslam'a daha çok ısınması ve imanlarının güçlenmesi için kendilerine hususi yardım yapılırdı. Elmalılı, Uyeyne b. Hısn, Akra b. Habis ve Abbas b. Mirdas gibi isimleri bu gruplara örnek verir.Elmalılı'nın açıklamasındaki çok önemli bir nokta şudur: Müellefe-i kulub, sadece “Müslüman olsun diye para verilen gayrimüslimler” değildir. Bu kapsama, yeni Müslüman olmuş fakat imanının kuvvetlenmesine ihtiyaç duyulan kişiler de girer. Ayrıca İslam toplumunun menfaati için kendilerinden fayda umulan bazı gayrimüslimler de klasik uygulamada bu grupta değerlendirilmiştir.Elmalılı buradan şu sonucu çıkarır: “Müellefetülkulûb atıyyesi ehli islâmın kıllette bulunduğu hale mahsurdur.” Yani Elmalılı'nın aktardığı Hanefi görüşüne göre müellefe-i kulub payı, Müslümanların zayıf ve az sayıda olduğu, dışarıdan desteğe ya da kalplerin kazanılmasına ihtiyaç duyduğu dönemle sınırlıdır. İslam güçlenip bu ihtiyaç ortadan kalkınca bu pay da uygulanmayabilir.Netice olarak, “kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlar” ifadesi, kalbinin kazanılması gereken ve bu yolla İslam'a veya Müslümanlara fayda umulan kimseleri kapsar. Hem Razi hem Elmalılı, bunların yalnız gayrimüslimler olmadığını; yeni Müslüman olmuş, imanı henüz tam kuvvet bulmamış ya da çevresinde tesiri bulunan kimselerin de bu gruba girdiğini belirtir. Bu payın verilmesindeki asıl gaye, şahsi bir ihsan değil; İslam'ın menfaatini gözetmek, zararı önlemek, İslam'a yeni girenleri dinde sebat ettirmek ve tesir sahibi kişilerin desteğini kazanmaktır.İki müfessir, bu payın bugün de uygulanıp uygulanamayacağı konusunda ise farklı düşünür. Elmalılı'nın aktardığı Hanefi görüşüne göre bu pay, Müslümanların zayıf olduğu dönemlere mahsustur. Razi ise hükmün neshedildiğine dair bir delil bulunmadığını söyler ve İslam devlet başkanının, ihtiyaç halinde bu payı yine verebileceğini savunur. Buna göre hükmün özü sabittir; uygulanması ise zamanın şartlarına ve maslahatın bulunup bulunmamasına bağlıdır.Ayrıca BakınızPEYGAMBERİMİZİN (SAV) VE SEYYİD OLANLARIN SADAKA VE ZEKAT ALMAMASININ SEBEPLERİSADAKAYI TEŞVİK ETMEK İÇİN AÇIKTAN VERMEK CAİZ MİDİR?ZEKAT HESABINDA BİR YILLIK GİDER DÜŞÜLÜR MÜ?KARDEŞE ZEKAT VERİLİR Mİ?KaynakçalarTevbe, 9/60Fahreddin er-Razi, Tefsir-i Kebir Mefatihu'l-Gayb, çev. Komisyon (Ankara: Akçağ Yayınları), 12/Tevbe 9/60 tefsiri, “Müellefe-i Kulub” başlığı.

4.530

"Eğer yalan söylemiş ise, beni riyadan ve riyanın esası olan şöhret-i kazibeden kurtarmaya yardımdır..." Ne Demektir?

İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:Eğer onun tahkîri ve beyân ettiği kusurlar, şahsıma ve nefsime âit ise, Allâh ondan râzı olsun ki, benim nefsimin ayıblarını söyler. Eğer doğru söylemiş ise, beni nefsimin terbiyesine sevk eder ve gururdan beni kurtarmaya yardımdır. Eğer yalan söylemiş ise, beni riyâdan ve riyânın esası olan şöhret-i kâzibeden kurtarmaya yardımdır. Evet, ben nefsim ile musâlaha etmemişim. Çünkü terbiye etmemişim. Benim boynumda veya koynumda bir akrep bulunduğunu biri söylese veya gösterse, ondan darılmak değil, belki memnûn olmak lâzım gelir.1Bediüzzaman Hazretlerinin burada anlattığı şudur: İnsan, başkalarının kendisini beğenmesinden ve övmesinden bazen hoşlanır. Bu duygu büyürse, yaptığı güzel işleri yalnız Allah rızası için değil, insanların takdirini kazanmak için de yapmaya başlayabilir. Buna riya denir. Riyanın esası ise şöhret-i kazibe, yani insanın gerçekte olmadığı halde insanların gözünde sahip olduğu yalancı şöhrettir.Bir iftira atıldığında, insanların gözündeki o parlak görüntü zarar görür. Kişi artık eskisi kadar övülmez, alkışlanmaz ve dikkat çekmez. Bu da nefsin hoşlandığı sahte şöhreti kırar. Böylece insan, “İnsanlar beni nasıl görüyor?” düşüncesinden uzaklaşıp “Allah benim halimi biliyor” noktasına daha çok yönelir. Demek ki iftira kötü bir şeydir; ama bazen bu kötülük, insanın nefsini törpüleyip onu gösterişten uzaklaştırabilir.Bediüzzaman Hazretleri bu ifadenin hemen ardından, aleyhindeki sözlere neden darılmadığını açıklar: “Ben nefsim ile musâlaha etmemişim. Çünkü terbiye etmemişim.” Yani nefsiyle barışık değildir; onu henüz terbiye edilmiş, kusursuz bir varlık olarak görmez. Nefsini savunmadığı için de nefsinin aleyhine söylenen bir söz onu incitmez. Nefsini temize çıkarmaya çalışan biri, aleyhindeki her söze öfkelenir. Nefsinin kusurlarını kabul eden biri ise bu sözlerde kendisi için bir fayda arar.Akrep misali de bunu anlatır. Bir insanın boynunda veya koynunda zehirli bir akrep olsa ve biri bunu haber verse, o kişiye kızılmaz; bilakis memnun olunur ve teşekkür edilir. Çünkü o haber, insanı büyük bir zarardan kurtarmıştır. Nefsin kusurları ve riya da böyle zehirli bir akrep gibidir. Bunları gösteren bir söz, kimden ve hangi niyetle gelirse gelsin, insan için bir iyiliktir. İktibasın “Eğer yalan söylemiş ise” diye başlaması da Bediüzzaman Hazretlerinin, aleyhindeki sözün doğru olma ihtimalini de göz önünde bulundurduğunu gösterir: Söz doğruysa nefsinin bir kusurunu öğrenmiş, yalansa riyadan kurtulmuş olur. Her iki durumda da kazançlı çıkar.Bu bakış, Bediüzzaman Hazretlerinin bir defalık bir sözü değil, hayatı boyunca taşıdığı sabit bir tavırdır. Nitekim On Üçüncü Mektup'ta şöyle der:Riyâkâr bir şöhret-i kâzibeden ibâret olan şân ve şeref-i dünyeviyenin muhâfazasına değil, kırılmasına yardım edene rahmet.2Hakkında kötü sözler yayılan talebesi Sıddık Süleyman Efendi'yi de aynı manayla teselli etmiş ve ona takılan bu kötü şöhretin onu riyadan kurtaracağını söylemiştir.3Netice olarak Bediüzzaman Hazretleri, iftirayı kendi başına bir iyilik olarak görmez. Fakat nefsini terbiye etmeyi ve ihlası kazanmayı her şeyin üstünde tuttuğu için, iftirayı da riyadan kurtaran ve ihlası güçlendiren bir vesileye çevirir.Ayrıca BakınızBEDİÜZZAMAN SAİD NURSİ KİMDİR? RİSALE-İ NUR NEDİR?BEDİÜZZAMAN HAZRETLERİNİN ESKİ SAİD VE YENİ SAİD DÖNEMİÜSTAD BEDİÜZZAMAN ÖVGÜYÜ NEDEN KABUL ETMİYORKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, c. 1, s.55Bediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, c. 1, s. 37.Bediüzzaman Said Nursi, Barla Lahikası, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 169.

"Bab-ı hikmet, inayet, rahmet, adalettir. İsm-i Hakim, Kerim, Adil, Rahim’in cilvesidir..." Ne Demektir?

Haşir Risalesi'nde geçen “Bâb-ı hikmet, inâyet, rahmet, adâlettir. İsm-i Hakîm, Kerîm, Âdil, Rahîm'in cilvesidir.” cümlesiyle ilgili iki sorum var:Bu cümlede geçen inayet ve rahmet kelimeleri arasındaki ıstılahi, ince mana farklarını izah eder misiniz?Yanlış veya eksik bir değerlendirme yapmıyorsam, bu cümlede inayetin karşılığı Kerim ismi, rahmetin karşılığı ise Rahim ismidir. Cemali olan pek çok ilahi isim arasından Kerim isminin inayetin karşılığı olarak tercih edilmesinin ilmi sebepleri ve hikmetleri neler olabilir?

"Kevn ü vücudda imkan, kesret, infial mertebeleri vardır..." Ne Demektir?

İlgili kısım Mesnevi-i Nuriye'de şöyle geçmektedir:Kevn ü vücudda imkan, kesret, infial mertebeleri vardır. İmkan mertebesi vücub mertebesine bakar ve onu istilzam eder. Kesret mertebesi vahdet mertebesine nazırdır, onu iktiza eder. İnfial mertebesi failiyet mertebesine mütevakkıftır. Bu mertebeler arasındaki istilzam, bizzarure vacib, vahid, fa'al bir Halik'ı iktiza ve istilzam eder. 1Bu metni cümle cümle kısaca izah etmeye çalışalım:Kevn ü vücudda imkan, kesret, infial mertebeleri vardır.Yaratılmış olan bütün varlıklar âlemi, bünyesinde üç temel özellik, yani üç mertebe taşır:İmkan mertebesi: Varlıkların kendi kendine var olamaması; var olmalarıyla yok olmalarının eşit ihtimalde bulunmasıdır. Yaratılmış her varlık “mümkin”dir. Mesela bir insanın, bir yıldızın veya bir çiçeğin var olup olmaması kendi elinde değildir; imkan dairesindedir.Kesret mertebesi: Varlıkların tek bir tür ve parçadan ibaret kalmayıp çokluk, çeşitlilik ve sayısız unsurdan oluşmasıdır. Mesela yeryüzündeki, Bediüzzaman Hazretlerinin ifadesiyle dört yüz bin çeşit hayvan ve bitki taifesi, vücudumuzdaki trilyonlarca hücre ve gökyüzündeki milyarlarca galaksi kesret halindedir.İnfial mertebesi: Edilgenlik, yani yapılan etkiyi, sanatı ve tasarrufu kendi üzerinde kabul etme halidir. Varlıklar kendi kendilerinin faili değil, üzerlerinde bir kudretin iş gördüğü edilgen yapılardır. Mesela toprağın sürülmesi, suyun buharlaşması, çekirdeğin çatlayıp filizlenmesi birer infial halidir.İmkan mertebesi vücub mertebesine bakar ve onu istilzam eder.İmkan, bir şeyin varlığının da yokluğunun da zatı itibarıyla mümkün olmasıdır. Yani o şeyin var olması zorunlu değildir; yok olması da muhal değildir. Varlığı da yokluğu da birbirine eşittir. Vücub ise varlığı zorunlu olmak, yokluğu düşünülemeyen bir varlık olmaktır. Bu, yalnız Allah'a mahsustur. Allah vardır; varlığı başkasına bağlı değildir, sonradan olmamıştır, yokluğu muhaldir.İmkan dairesindeki varlıkların varlığı ile yokluğu eşit olduğundan, bu iki taraftan birinin ağır basması için dışarıdan bir tercih ediciye ihtiyaç vardır. Varlığı başkasına muhtaç olan her şey, varlığı kendinden ve zorunlu olan bir Yaratıcıya bakar ve O'nun varlığını gerekli kılar. Rabbimiz bu konuda şöyle buyurur:Yoksa bir şey (bir yaratıcı) olmadan mı yaratıldılar? Yoksa o yaratıcılar kendileri midir? 2Mesela iki kefesi tam eşit duran bir teraziyi düşünelim. Dışarıdan bir el veya ağırlık müdahale etmeden kefelerden birinin kendi kendine aşağı inmesi imkansızdır. İmkan mertebesindeki varlıklar da bu terazi gibidir: Varlık tarafının ağır basması için, varlığı mutlak ve zorunlu olan bir Yaratıcının tercihi ve iradesi şarttır.Kesret mertebesi vahdet mertebesine nazırdır, onu iktiza eder.Kesret çokluk demektir. Kâinatta sayısız tür, fert, şekil ve renk vardır. İnsanlar, hayvanlar, bitkiler ve yıldızlar çoktur. Vahdet ise birlik demektir; yani bu çokluğu idare eden tek bir irade, tek bir ilim ve tek bir kudret vardır.Kâinattaki kesret, kendi içinde muazzam bir uyum, yardımlaşma ve ortak bir intizam gösterir. Sayısız parçanın tek bir amaç doğrultusunda aksamadan çalışması, bu çokluğun arkasında tek bir idarecinin bulunduğunu gösterir. Rabbimiz şöyle buyurur:Eğer o ikisinde (yerde ve gökte) Allah'dan başka ilâhlar bulunsaydı, elbette o ikisi(ve onlarda görünen şu intizam) fesâda uğrardı (bozulup giderdi). 3Mesela bir orduda binlerce asker bulunur. Bu askerlerin hepsinin aynı anda, aynı komutla düzenli hareket etmesi, hepsine hükmeden tek bir komutanın varlığını gerektirir. Bunun gibi, kâinattaki bütün varlıkların uyum içinde hareket etmesi de tek bir Yaratıcıyı gerektirir.İnfial mertebesi failiyet mertebesine mütevakkıftır.İnfial, bir şeyin etkilenmesi, yapılması, şekil alması ve değişime uğraması demektir. Bütün varlıklar böyledir: Toprak, tohum, beden ve hava etkilenir. Hiçbiri mutlak manada kendi kendine iş gören, bağımsız bir fail değildir. Failiyet ise fiil sahibi olmak, yapan olmak demektir. Yapılan varsa yapan da olmalıdır; etkilenen varsa etkileyen de olmalıdır.Etkilenen, değişen ve şekil alan her şey, kendi kendinin sebebi olamayacağı için, mutlaka ona etki eden ve şekil veren bir fiil sahibine dayanmak zorundadır. Madem âlemde infial var, yani her şey yapılıyor, değiştiriliyor ve şekillendiriliyor; o halde bunları yapan bir fail de olmalıdır. İnfial kendi kendine ayakta duramaz. Bir resim varsa ressam, bir yazı varsa katip, bir bina varsa usta gerekir.Demir kendi kendine araba haline gelmez. Çünkü araba şekil verilmiş, düzenlenmiş ve bir maksada göre yapılmıştır. O halde demirdeki bu değişim bir faili gerektirir. Aynen öyle de, kâinatta her an yenilenen sayısız şekillenme ve faaliyet, bir Fail-i Mutlak'ı, yani bir Yaratıcıyı gösterir.Bediüzzaman Hazretlerinin burada Allah'ı “Fa'al” ismiyle anması da bu yüzdendir. Fa'al, sadece iş yapan değil, durmadan ve pek çok iş yapan demektir. Kâinattaki infial bir an bile durmaz: Her saniye sayısız varlık yaratılır, değişir, şekil alır ve yenilenir. Bu kesintisiz ve sayısız infial, sadece bir failin varlığını değil, her an iş başında olan ve hiçbir işi diğerine engel olmayan Fa'al bir Halık'ın varlığını gerektirir.Bu mertebeler arasındaki istilzam, bizzarure vacib, vahid, fa'al bir Halik'ı iktiza ve istilzam eder.İstilzam, bir şeyin başka bir şeyi gerekli kılması demektir. Yani imkan, kesret ve infial halleri, zorunlu olarak Vacib, Vahid ve Fa'al bir Halık'ı gerektirir:İmkan, Vacib'i gerektirir. Çünkü varlığı ile yokluğu eşit olan bir varlık kendi kendine var olamaz.Kesret, Vahid'i gerektirir. Çünkü tam bir uyum ve intizam içindeki çokluk, tek elden idare edildiğini gösterir.İnfial, Fa'al'i gerektirir. Çünkü yapılan şey yapanı gösterir; her an devam eden sayısız iş de her an iş gören bir faili gösterir.Bu üç mertebe arasındaki zorunlu ilişki, varlığı kendinden olan, bir ve tek olan, durmadan iş gören yüce bir Yaratıcıyı kaçınılmaz olarak gerekli kılar. Nasıl duman ateşi, yazı yazarı, iğne de ustasını gösterirse; imkan, kesret ve infial de Allah'ın varlığını ve birliğini öyle gösterir.Özetle;Bu âlemdeki hiçbir şeyin varlığı zorunlu değildir; hepsi mümkin varlıktır. O halde hepsi Vacibü'l-Vücud olan Allah'a dayanır.Bu âlemde sonsuz bir çokluk vardır; fakat bu çokluk karışık değil, intizamlıdır. O halde hepsi Vahid olan tek bir Halık'ın eseridir.Bu âlemde her şey durmadan yapılmakta, değiştirilmekte ve idare edilmektedir. O halde her şey, her an iş gören Fa'al ve Mutasarrıf bir Halık'a delalet eder.Ayrıca BakınızALLAH'IN VARLIĞINI İSPATALLAH'IN VARLIĞININ EN AÇIK DELİLLERİVARLIKLARDAKİ BİRLİK MÜHRÜ, ALLAH'I GÖSTERİRKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Mesnevi-i Nuriye, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 57.Tur, 52/35.Enbiya, 21/22.

Üzerinde Besmele Yazılı Bardak Altlığı Kullanmak Caiz midir?

Fıkıh kitaplarımızda, Allah'ın adının veya Kur'an ayetlerinin yazılı olduğu eşyaların yere serilmesi ve bu şekilde kullanılması mekruh görülmüştür. İbn Abidin bu konuda şöyle der:Üzerine el-mülkü lillâh (Mülk Allah'ındır) yazılmış bir halı veya başka bir eşyanın yere serilmesi ve kullanılması mekruhtur. Ancak süs amacıyla duvara asılmasında sakınca yoktur.1Yazının doğrudan bir şeyin altında kalması veya bir şeyi sarmak için kullanılması ise daha ağır bir hükme bağlanmıştır. Celal Yıldırım bu konuda şunu aktarır:Allah'ın isimlerinden herhangi biri veya Kur'ân âyetlerinden biri yazılı bulunan bir kâğıdı kese veya ambalâj yapıp kullanmak câiz değildir; yazı ister dış kısmında, ister iç kısmında olsun farketmez.2Bu iki hüküm arasındaki farkın sebebi, yazıya gösterilen saygısızlığın derecesidir. Yere serilen bir halı, yazıyı her zaman doğrudan kirletmez; bu yüzden bu kullanım mekruh sayılmıştır. Kese veya ambalaj olarak kullanılan bir kağıtta ise yazı doğrudan bir eşyanın altında ya da içinde kalır; bu kullanım caiz görülmemiştir.Fıkıh kaynaklarımızda bardak altlığından doğrudan söz edilmez. Ancak bardak altlığı, bu iki örnekten ikincisine daha çok benzer. Çünkü altlıktaki yazı doğrudan bardağın altında kalır; zamanla aşınabilir, kirlenebilir ve üzerine içecek dökülebilir. Bu sebeple üzerinde besmele veya Allah'ın isimlerinden biri yazılı olan bir bardak altlığını kullanmaktan kaçınmak, dini hassasiyete ve Allah'ın ismine gösterilmesi gereken saygıya daha uygundur. Böyle bir altlık, İbn Abidin'in ifade ettiği gibi kullanılmadan süs olarak duvara asılabilir veya saygıyla bir kenarda muhafaza edilebilir.Ayrıca BakınızALLAH YAZILI EŞYALAR İLE TUVALETE GİRMEKÜZERİNDE YAZI YAZAN KIYAFETLERİ GİYMEKHAYVAN OYUNCAKLAR VE ELBİSE ÜZERİNDEKİ RESİMLEREVDE KADEH BARDAĞI (AYAKLI BARDAK) KULLANMAKKaynakçalarİbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr ale'd-Dürri'l-muhtâr Şerhi Tenvîri'l-ebsâr (Kahire: Şirketü Mektebe ve Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Evlâduh, 1386/1966), c. 1, s. 178.Celal Yıldırım, Kaynaklarıyla İslâm Fıkhı: İbâdât-Muâmelât-Ferâiz. Uysal Kitabevi, Konya t.y., c.4, s. 1728.

Hayrat İlmi Araştırmalar Derneği — bağış
Hayrat İlmi Araştırmalar Derneği

İlmi çalışmalarımıza destek olabilirsiniz

Sorularınızı titizlikle araştırıp cevaplayan ve sadece gönüllülerden oluşan ekibimize siz de destek olabilirsiniz.