Tefekkür, sözlükte düşünmek manasındadır. Tefekkürün genel anlamda dört şey üzerine olması gerektiği ifade edilmiştir:
1- Allah'ın (cc) azametini tefekkür etmektir. Bu tefekkürden marifetullah doğar.
2- Cenab-ı Hakk'ın ayetlerini/yarattıklarını tefekkür etmektir. Bu tefekkürden Allah'a (cc) karşı sevgi ve şevk doğar.
3- Cenab-ı Hakk'ın saltanatını ve O'nun kudretini tefekkür etmektir. Bu tefekkürden ilahî heybetin gönülde artması doğar.
4- Kulun kötü işlerini, amellerini tefekkür etmesidir. Bu tefekkürden kulun Rabb'ine karşı olan hayâsı doğar.

Bediüzzaman Hazretleri, Risale-i Nur mesleğini “acz, fakr, şefkat, tefekkür” olarak dört ana sütun üzerine bina etmiştir. Görüldüğü üzere tefekkür kavramını, mesleğinin dört ana esasından biri yapmıştır. Bu sayede tefekkürü, kendisini takip edenler için bir meslek/meşrep/yol hâline getirmiştir.¹.Tefekkürden bahseden bir Hadis-i Şerif'te ise şöyle denilmiştir:

Bir saat tefekkür, bazen bir sene ibadetten daha hayırlıdır.²

Klasik tasavvuf ve zühd anlayışında bu hadis-i şerif daha çok dünyadan el etek çekip tecrit olmak şeklinde yorumlanırken; Risale-i Nur bunu iman-ı tahkikî (araştırmaya ve delile dayalı iman) kazanmanın anahtarı yapar.

Klasik anlayışta nafile ibadetler nicelik (kemiyet/sayısal) yönüyle ön plana çıkarken; Risale-i Nur, tefekkürü bir nitelik (keyfiyet/kalite) artışı olarak görür. İnsanın kâinattaki harika sanatları görerek söyleyeceği tek bir 'sübhanallah', taklidî imandan tahkikî imana geçişi sağladığı için, bir sene boyunca şuursuzca yapılabilecek nafile ibadetlerin sevap ve nuraniyetini saniyeler içine sığdırabilir.

Başka bir açıdan bakacak olursak; geleneksel ibadet mekânları camiler, seccadeler veya zikir halkaları ile sınırlı görünürken; Risale-i Nur, bütün kâinatı devasa bir mescit ve okunması gereken bir kitap hâline getirir. Buna Risale-i Nur literatüründe mana-yı harfi ile bakmak denilir; yani bir varlığa kendisi için değil, onu yapan sanatkârını (Sâni-i Zülcelâl) göstermesi yönüyle bakmaktır.

Klasik anlayışta; dünyaya ve maddeye (yaratılmış her eşyaya) ''ma'siva'' (Allah'tan uzaklaştıran şeyler) gözüyle bakıp ondan yüz çevirmek esastır. Risale-i Nur bakış açısında ise; dünyanın âdeta bir sergi, bir laboratuvar ve bir mektep olduğunu fark etmek esastır. Bahardaki çiçeklerin açışını, yıldızların dönüşünü ve hareketlerini, hücrelerin çalışmasını inceleyen bir mümin, o esnada laboratuvarda veya tabiatta doğrudan ibadet hâlindedir.

Bediüzzaman Hazretleri, -içinde tefekkürün yüksek önemini barındıran- akıl ve kalp dengesinden şu şekilde bahsetmiştir:

Vicdânın ziyâsı ulûm-u dîniyedir. Aklın nûru fünûn-u medeniyedir. İkisinin imtizâcıyla hakîkat tecellî eder. O iki cenâh ile talebenin himmeti pervâz eder. İftirâk ettikleri vakit, birincisinde taassub, ikincisinde hile şübhe tevellüd eder.³

Klasik ibadet ve tasavvuf ekollerinin bir kısmında akıl bazen dışarıda bırakılması gereken veya kalbe ayak bağı olan bir unsur olarak görülmüştür. Risale-i Nur ise akıl ve kalbi olması gereken en iyi seviyede dengeleyerek ibadeti bütüncül bir faaliyet hâline getirmiştir.

Fen ilimlerinin (biyoloji, astronomi, tıp vb.) ulaştığı her sonuç, Risale-i Nur mantığında Esmâ-i Hüsnâ'nın (Allah'ın güzel isimlerinin) birer tecellisidir. Dolayısıyla modern bilimin verileriyle kâinatı incelemek, kuru bir bilgi edinme süreci değil; Esmâ-i Hüsnâ okuması tarzında yüksek bir tefekkür ibadetine dönüşür.

Ayrıca klasik fıkıhta ibadetlerin belirli vakitleri vardır. Namaz kılınınca biter, oruç iftar edince açılır vb. Peki seccadeden kalkınca kulluk şuuru nasıl devam edecek?

Risale-i Nur, "Huzur-u Daimî" (her an Allah'ın huzurunda olduğunun bilincinde olma) makamına tefekkür yoluyla ulaştırır. Kişi, karşılaştığı her hadisede, şahit olduğu her fıtrî süreçte (bir yağmurun yağmasında, bir rızkın gelişinde) Cenab-ı Hakk'ın tasarrufunu gördüğü için; günün 24 saatini ve hayatın her anını bir nevi ibadete dönüştürme imkânı bulur.

Özetleyecek olursak; Risale-i Nur, tefekkürü pasif bir tecrit hâlinden çıkarıp; aktif, kâinatı kucaklayan, akıl ve kalbi aynı anda doyuran küllî bir ubudiyet (kulluk) tarzı hâline getirir. Şekle dayalı klasik ibadet anlayışının sınırlarını, kâinatın genişliğinde bir şuhud ve marifet ufkuna taşır.