Evet, manevi atmosferi etkileyen melekler, cinler ve iyi-kötü ruhlar mevcuttur. Öncelikle sizin de dediğiniz gibi, halk arasında manevi âlem denildiğinde çoğu zaman akla yalnızca cinler gelmektedir. Özellikle kulaktan dolma bilgiler ve hurafeler bu algıyı daha da güçlendirmektedir. Oysa İslam inancına göre manevi atmosferin en temel unsurlarından biri, iman esasları içinde yer alan meleklerin varlığıdır. Müslümanlar olarak genelde Allah’a iman, peygamberlere iman gibi esaslar üzerinde daha çok dururken, meleklere iman (diğer iman esaslarına nazaran) geri planda kalabilmektedir. Halbuki meleklere iman da en az diğer iman esasları kadar önemlidir ve günlük hayatımızda bundan istifade etmemiz gerekir.

Bir ortamın manevi atmosferi, o ortamda bulunan insanların halleriyle de doğrudan ilgilidir. İnsanların ihlası, yaptıkları ibadetler, konuştukları sözler ve işledikleri ameller o ortamın manevi havasını şekillendirmektedir. İyi amellerin işlendiği ortamlar melekleri ve ervâh-ı tayyibeleri (iyi-temiz ruhları) çekmektedir. Buna karşılık, kötü sözlerin söylendiği, günahların işlendiği ortamlarda ise manevi bir sıkıntı ve huzursuzluk hissedilebilir. Bu tür ortamlar da şeytanları ve ervâh-ı habîseleri (kötü, kirlenmiş ruhları) çekmektedir.

Meleklerin İyi Ortamlarda Bulunması İle Alakalı Bazı Hadis-i Şerifleri Aktaracak Olursak;

Şüphesiz ki Allah'ın bir takım seyyar fazla me­lekleri vardır. Bunlar zikir meclislerini araştırırlar. İçerisinde zikir olan bir meclis buldular mı onlarla beraber otururlar. Ve kanatlarıyla birbirlerini kuşatırlar. Ta ki kendileriyle alt semanın arası dolar. Cemaat dağıldıkları vakit yükselir ve gökyüzüne çıkarlar.¹

Allah evlerinden bir evde, Allah'ın kitabını okumak ve aralarında müzakere etmek için toplanan kimselerin üzerine sekine iner, onları rahmet kuşatır, melekler etraflarını sarar ve Allah onları kendi katında bulunanlara överek anlatır.²

Yatağına girdiğinde Ayetü’l-Kürsiyi oku, Allah tarafından senin için (sabaha kadar) sürekli yanında kalan bir koruma verilir ve sabaha kadar şeytan sana yaklaşmaz.³

Bazı melekler, Müslümanlarla beraber cenazeye katılır ve define iştirak ederler.⁴

İnsanoğluna şeytanın bir dokunması olduğu gibi, meleğin de dokunması vardır. Şeytanın dokunması şerri vaat etme ve hakkı yalanlamadır. Meleğin dokunması ise hayrı vaat etme ve hakkı doğrulamadır.⁵

Allah'ın yeryüzünde dolaşan melekleri vardır. Onlar, ümmetimden bana selâm getirirler.⁶

Manevi atmosferin huzur, sekînet ve rahmetle dolduğu ortamlara dair hadisler birlikte değerlendirildiğinde, bu halin en önemli sebebinin Allah’ın zikredildiği, Kur’an’ın okunduğu ve güzel amellerin işlendiği meclisler olduğu açıkça görülmektedir. Nitekim Allah’ın yeryüzünde dolaşan ve zikir meclislerini arayan meleklerinin, böyle bir topluluk bulduklarında oraya oturup kanatlarıyla o meclisi kuşattıkları bildirilir. Yine Allah’ın kitabını okumak ve onu aralarında müzakere etmek için bir araya gelen kimselerin üzerine sekînet indiği, rahmetin onları kuşattığı ve meleklerin etraflarını sardığı ifade edilmektedir. Bu durum, manevi atmosferin meleklerin fiilen hazır bulunması ile şekillendiğini açıkça göstermektedir.

Ayrıca kişinin yatmadan önce Ayetü’l-Kürsî okuması, bulunduğu mekanda İlâhî bir koruma meydana getirmekte ve şeytanların yaklaşmasını engellemektedir. Aynı şekilde meleklerin, sâlih insanların cenazelerinde hazır bulunmaları, meleklerin içimizde ne kadar aktif bir şekilde bulunduğunu açıkça göstermektedir.

İnsanın kalbi de bu atmosferin bir parçasıdır. Çünkü hadiste belirtildiği üzere meleğin insana bir dokunuşu vardır ve bu, hayra yönlendirme ve hakkı tasdik etme şeklinde ortaya çıkar. Hatta müminlerin Hz. Peygamber’e (sav) getirdiği salavatların yeryüzünde dolaşan melekler tarafından ulaştırılması da, güzel söz ve amellerin manevi âlemde nasıl değer bulduğunu gösterir.

Ayrıca evlerin ibadetle canlı tutulması gerektiği, namaz kılınan ve özellikle Kur’an okunan (Bakara sûresi tilavet edilen) evlerde şeytanın barınamadığı ifade edilerek, böyle mekânların meleklerin, rahmetin ve sekînet halinin hâkim olduğu yerler haline geldiği anlaşılmaktadır.

Şeytanların Kötü Ortamlarda Bulunmaları İle İlgili Bazı Hadis-i Şerifleri Aktaracak Olursak;

Çarşıya ilk giren ve oradan en son çıkan olma; çünkü orası şeytanın savaş alanı ve bayrağını diktiği yerdir.⁷

Rasûlullah (sav) ile beraberdik. Birden ortalığa kötü bir cîfe kokusu yayıldı. Rasûlullah (sav): “–Bu kokunun ne olduğunu biliyor musunuz? Bu, mü’minlerin gıybetini yapan kimselerin kokusudur.⁸

Kul yalan söylediği zaman, meydana gelen manen kötü kokudan dolayı, melekler kendisinden bir mil uzaklaşır ⁹

... Lakin gökten bir melek inmiş, o adamın sana söylediklerini yalanlıyor, senin adına ona cevap veriyordu. Sen karşılık verip hakkını alınca melek gitti, onun yerine şeytan geldi. Bir yere şeytan gelince ben orada durmam!¹⁰

Namazınızın bir kısmını evlerinizde kılınız da oraları kabirlere çevirmeyiniz.¹¹

Evlerinizi kabristana çevirmeyiniz. Şüphesiz şeytan, içinde Bakara sûresi okunan evden kaçar.¹²

Manevî atmosferin kasvetli, sıkıntılı ve huzursuz hâle geldiği ortamlara dair hadislere baktığımızda ise, bu durumun genellikle günahlar ve kötü davranışlarla bağlantılı olduğunu anlaşılmaktadır.

Çarşı ve pazar gibi yerlerin "şeytanın bayrağını diktiği alanlar" olarak nitelendirilmesi, buralarda gaflet, hırs ve aldatmanın yoğun olabileceğine işaret etmektedir. Yine gıybetin, manevi âlemde kötü bir kokuya benzetilmesi, günahların sadece bireysel değil, bulunduğu ortamı da kirleten bir yönü olduğunu gösterir. Yalan söyleyen kimseden meleklerin uzaklaşması da, kötü sözlerin manevi temizliği/atmosferi bozduğunu açıkça göstermektedir.

Bir başka hadiste ise kişinin kendisine yapılan haksızlığa sabırla karşılık verdiği sürece meleğin onu desteklediği, fakat öfkeye kapılıp karşılık verdiğinde meleğin ayrıldığı ve yerine şeytanın geldiği anlatılmaktadır. Bu da anlık davranışların bile ortamın manevi yönünü değiştirebildiğini göstermektedir.

Netice itibarıyla bütün bunlar birlikte düşünüldüğünde, günahın, kötü sözün ve nefsani davranışların hâkim olduğu yerlerde meleklerin uzaklaştığı, buna karşılık şeytani etkinin arttığı ve ortamın manevi olarak kasvetli bir hâl aldığı anlaşılır. Bu sebeple insanın hem kendi iç dünyasını hem de bulunduğu ortamları zikir, ibadet, ilim ve güzel ahlakla canlı tutması, manevi atmosferi olumlu yönde şekillendiren en önemli unsurdur. Bediüzzaman Hazretleri ise bu konuda şöyle demektedir:

Şu nihâyetsiz fezâ-yı âlem ve şu muhteşem semâvât, burçlarıyla, yıldızlarıyla zîşuûr, zîhayat, zîruhlar ile doludur. Nârdan, nûrdan, ateşten, ışıktan, zulmetten, havadan, savttan, râyihadan, kelimâttan esîrden ve hatta elektrikten ve sâir seyyâlât-ı latîfeden halk olunan o zîhayat ve o zîruhlara ve o zîşuûrlara şerîat-ı garrâ-yı Muhammediye Aleyhissalâtü Vesselâm, Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, “Melâike ve can ve rûhâniyâttır” der, tesmiye eder.¹³

Yani kâinat sadece gördüğümüz maddi varlıklardan ibaret değildir. Aksine, gözle göremediğimiz fakat varlığına iman ettiğimiz çok sayıda şuurlu ve canlı varlıkla doludur. İslam’a göre melekler, cinler ve ruhani varlıklar; ateş, nur, hava gibi farklı ve daha latif (nurani) unsurlardan yaratılmıştır. Bu varlıklar ses, koku, kelimeler, hatta elektrik gibi şeylerden yaratılıyorlar. Yani görünen maddi âlemin arkasında büyük bir manevi faaliyet vardır. Bu bağlamda insanın bu dünyada yaptığı davranışlar sadece fiziksel bir ortamla sınırlı kalmaz, aynı zamanda sözleri ve davranışlarıyla manevi bir ortam da oluşturur. Güzel sözler, zikir ve hayırlı konuşmalar manevi olarak temiz ve huzurlu bir atmosfer meydana getirmekte. Kötü sözler, yalan ve gıybet ise âdeta manevi bir kirlilik oluşturmaktadır. Bu yüzden insanın ağzından çıkan her söz, bulunduğu ortamın manevi havasını etkilemektedir.

Bu duruma bir örnek verecek olursak: İnsan camiye gittiğinde, Kur’an okunan veya sohbet edilen bir mecliste bulunduğunda içinde bir huzur, sükûnet ve ferahlık hisseder. Kalp rahatlar, insan kendini daha güvenli ve dingin hisseder. Buna karşılık, alkollü mekânlar gibi günahın yoğun olduğu ortamlara girildiğinde hatta önünden geçildiğinde, eğer kişinin kalbi tamamen körelmemişse, iç dünyasında bir sıkıntı, daralma ve huzursuzluk oluşur. Bu farkın sebebi kişinin o anki psikolojik durumu değildir. Asıl sebebi o ortamlarda yapılan amellerin manevi âlemde bir karşılık bulmasıyla ilgilidir. Zikir, ibadet ve güzel sözler meleklerin bulunduğu, rahmetin indiği bir atmosfer oluştururken; günah, kötü söz ve gaflet ise kasvetli bir manevi havayı meydana getirir. Dolayısıyla insanın hissettiği huzur ya da huzursuzluk, bulunduğu ortamın manevi atmosferiyle doğrudan bağlantılıdır.

Yine Bediüzzaman Hazretleri hayır ve şerrin temsilcilerinin melekler ve şeytanlar olduğunu şöyle aktarmaktadır:

Kâinâttaki umûr-u hayriyedeki kanunların mümessilleri ve nâzırları hükmünde olan meleklerin vücûdu, ittifâk-ı edyân ile sâbit olduğu gibi, umûr-u şerriyenin mümessilleri ve mübâşirleri; ve o umûrdaki kavânînin medârları olan ervâh-ı habîse ve şeytaniyenin bulunması, hikmet ve hakîkat noktasında kat‘îdir; belki umûr-u şerriyede zîşuûr perdenin bulunması, daha ziyâde lâzımdır.¹⁴

Yani kâinatta gerçekleşen hayırlı işlerin arkasında o işlere nezaret eden, onları temsil eden melekler bulunduğu gibi; şerli ve kötü işlerin arkasında da o kötülüklere yönlendiren ve o alanlarda bulunan şeytani varlıklar vardır. Bu durum da kâinatta iyilik ve kötülüğün sadece soyut kavramlar olmadığını, aynı zamanda manevi varlıklarla da ilişkili olduğunu gösterir. Böylece insan yaptığı her amel ile bulunduğu ortamın manevi atmosferini de etkilemektedir. Bu bağlamda hayırlı işler meleklerin bulunduğu huzurlu bir hava oluştururken, şerli işler şeytani etkilerin arttığı kasvetli bir ortam meydana getirir.

Bu Konuya Farklı Bir Açıdan Bakacak Olursak; manevi atmosfer insanların iyi-kötü davranışlarıyla da anlık olarak değişmektedir. Mesela bir ortamda ses tonunun yükselmesi ve insanların bağırarak konuşması, daha o anda gerginlik ve huzursuzluk oluşturur. Buna karşılık sakin ve yumuşak bir üslup, ortamı rahatlatır ve insanları yatıştırır. Aynı şekilde öfke hali bulaşıcı gibidir. Bir kişinin sinirlenmesi kısa sürede diğerlerini de etkilerken, sabır ve sükûnet de yayılıp ortama huzur katar. Sert ve kırıcı sözler insanların kalbini daraltır ve mesafe oluşturur. Güzel ve nazik sözler ise kalpleri yakınlaştırır ve güven hissi meydana getirir.

Ayrıca sürekli şikayet, karamsarlık ve olumsuz konuşmalar yapılan bir yerde iç sıkıntısı artarken şükür ve olumlu ifadeler aynı ortamı daha ferah hale getirmektedir. Yine bir ortamda saygı, edep ve güzel ahlak hâkim olduğunda insanlar kendini güvende hisseder. Fakat kaba davranışlar ve saygısızlık olduğunda aynı mekan kısa sürede rahatsız edici bir hal alır.

Bütün bunlar gösteriyor ki manevi âlem melekler ve şeytanların varlığıyla doludur ve insanın her davranışı o ortamın manevi hâlini şekillendirir. Sert sözlerin insanı derinden etkilemesi, öfke halinin bir anda yayılması sadece psikolojik değil, aynı zamanda manevi boyutu olan bir durumdur. Çünkü o varlıklar ortamın manevi yönünü etkilediği gibi, insanın ruh hali de bu etkileşime kapı açar. Bu da bize, insanın görünmeyen âlemle sandığımızdan çok daha iç içe olduğunu ve söz, hal ve davranışlarımızla bu alanı sürekli şekillendirdiğimizi göstermektedir.

Sonuç Olarak

İnsanın yaşadığı hayat yalnızca maddi âlemle sınırlı değildir. Aksine, arka planda son derece canlı ve etkili bir manevi atmosfer sürekli işlemektedir. Melekler, cinler ve ruhani varlıklar bu görünmeyen âlemin unsurları olarak, insanların söz ve amellerine göre bulundukları ortamlara yönelmektedir. Zikir, ibadet, ilim, Kur’an ve güzel ahlakın hâkim olduğu yerlerde huzur, sekînet ve rahmet hissedilirken; günah, kötü söz ve gafletin bulunduğu ortamlarda ise bir daralma ve huzursuzluk ortaya çıkmaktadır.

Bu durumda en dikkat çekici nokta şudur ki, bu manevi atmosferin yönü büyük ölçüde insanın eline verilmiştir. İnsan, tercihleriyle ya rahmetin, huzurun ve meleklerin hâkim olduğu bir ortamın oluşmasına vesile olur; ya da gaflet, sıkıntı ve şeytani tesirlerin yoğunlaştığı bir zemine kapı aralar. Bu ise Allah’ın adaletinin ve hikmetinin bir yansıması olarak, hiçbir şeyin boşa gitmediğini, her şeyin mutlaka bir karşılık gördüğünü göstermektedir. Dolayısıyla insanın en küçük davranışlarında bile sorumluluk bilinciyle/İlâhî emre göre hareket etmesi, hem kendi ruh dünyasını hem de içinde bulunduğu manevi atmosferi güzelleştirmesi açısından büyük bir önem taşımaktadır.