Ramazan topu (iftar topu), Ramazan ayında iftar vaktinin girdiğini halka duyurmak amacıyla atılan top atışıdır. Ses sistemlerinin ve hoparlörlerin olmadığı dönemlerde ezan sesi her yere ulaşamadığı için, vakti geniş bir alana bildirmek amacıyla bu yönteme başvurulmuştur.
İftar topunun dini bir zorunluluğu yoktur. Oruç, vaktin girmesiyle açılır; bu vakit ezanla, takvimle veya başka yollarla da öğrenilebilir. Dolayısıyla top atışı dinî bir ibadet değil, vakti duyurmaya yarayan örfî bir uygulamadır.
Bu gelenek sadece Türkiye’ye özgü değildir; tarih boyunca Mısır başta olmak üzere bazı Müslüman ülkelerde de uygulanmıştır. Bu kadim geleneği günümüzde Malezya, ve Senegal'de yaşatılmaya devam ediyor. Ayrıca Arap dünyasında da yayılan iftar topu âdeti; Birleşik Arap Emirlikleri, Bangladeş ve Kuveyt gibi ülkelerde de mevcuttur.
Top atışı geleneğinin tarihte ilk kez Osmanlı’da başladığını bilinmektedir. Buna göre ilk kez, top atışı 1835 yılında II. Mahmud zamanında gerçekleşmiştir. Bu atış ise Mevlid kandili dolayısıyla akşam namazı başlayıp diğer günün ikindi vaktine kadar her namaz vaktinde beşer kez top atılmıştır. IV. Mustafa dönemine gelindiğinde genelde Rumeli Hisarı ve Yedikule’de iftar ve sahur vakitleri top atılması geleneği başlamıştır.1
Evlerde saatlerin, şehir merkezlerinde de saat kulelerinin bulunmadığı dönemlerde top atılması hem ucuz, hem de herkesin aynı anda haberdar olması açısından benimsenen bir yöntemdi. Müslümanların çok değer verdiği Mübarek Ramazan günleri, sahurlar ve iftarlar, bayram günleri için mutlaka uygun bir yer ayarlanarak oradan top atılması bir gelenek haline gelmiştir ve bu geleneğinin sürdürülmesine itina gösterilmiştir.2
İftar ve imsak vakitlerinde düzenli olarak top atma âdeti ise Sultan Üçüncü Mustafa zamanında başlamıştır.3İftar ve imsak için atılan Ramazan topu ilk olarak Anadolu Hisarı’nda atılmaya başlandı. Buradan Anadolu ve diğer eyaletlerden sırasıyla Ankara, Maraş, İşkodya ve Akka'da atılmaya başlanmıştır. Buralarda tecrübeli askerler vazifelendirilmiş ve askeriyeye ait dayanıklı toplar kullanılmıştır. Zamanla Tophane-i Amire kurulmuş, buna bağlı olarak da Topçu Alayı oluşturulmuştur.4
Ramazan topu (iftar topu) uygulaması, günümüzdeki gibi ses sistemlerinin olmadığı devirlerde zaruret, bugün ise gelenek şeklinde Türkiye'nin birçok il ve ilçesinde halen devam ettirilmektedir.
Arabacı, Hacı Murat; Gül Bezci. "Osmanlı Toplumunda Ramazan Kültürü."; Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya 2018, s.75.
Arabacı, Hacı Murat; Gül Bezci. "Osmanlı Toplumunda Ramazan Kültürü."; Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya 2018, s.76.
Server İskit, “Tanzimat Devrinde İstanbul Ramazanları”, Dersaâdet’te Ramazan Akşamları, s.57.
Yasin Özkan, “İstanbul’da Ramazan Topları Nerelerden Atılırdı?”, Nerede O Eski Ramazanlar, s.27.
