Öncelikle belirtelim ki Risale-i Nur'un güçlü bir etki oluşturamaması gibi bir durum söz konusu değildir. Zira ortaya koyduğu hakikatlerle telif edildiği günden bugüne kadar milyonlarca insanın imanına hizmet etmiştir. Bugün de hâlâ İslamiyete, dinimize, imana ve imanın esaslarına karşı tüm hücumlarda saldırıları bertaraf etmiştir. 1948'de Afyon savcısı, Risale-i Nur'dan istifade edenleri kastederek nurcuların sayısını beş yüz bin olarak iddia etmiştir.¹

Bu kadar etki gücü yüksek olan Risale-i Nur eserlerinin bugün çok fazla dile çevrilmiş hâli mevcuttur. Üstelik tarikat ehli kardeşlerimizin de bu hakikatlerden istifade ettikleri çok açık bir gerçektir. Risale-i Nur külliyatı içerisinde yer alan birçok mektuptan da anlıyoruz ki her yaştan kadın erkek pek çok kişi bu kıymetli eserlerden istifade etmiş ve hayatlarında büyük değişikliklere vesile olmuştur.

Toplumun hemen her alanına ve insanların problemlerinin çoğuna bakan ve onlara ikna edici delillerle çareler sunan Risale-i Nur neden tesir etmiyor değil de yayılmasının ve sistemleşmesinin önündeki engeller nelerdir, dersek daha doğru olur. Bu açıdan bakarsak şunları söyleyebiliriz:

Risale-i Nur’un en büyük tesiri, geleneksel dinî bilgileri sadece birer nakil olmaktan çıkarıp, aklî deliller ve mantık süzgeciyle "tahkikî iman" seviyesine taşımasından gelir. Modern çağın getirdiği felsefî şüpheler ve fen bilimlerinden gelen itirazlar karşısında savunmacı bir tavır takınmak yerine, atomlardan galaksilere kadar her şeyi birer "tevhid delili" olarak anlatır. Bu sayede, kişinin sadece kalbine değil, aynı zamanda aklına da hitap ederek imanı sarsılmaz bir kale hâline getirir ve modern insanın yaşadığı anlam arayışına doğrudan cevap verir.
Risale-i Nur ayrıca, yüksek hakikatleri herkesin anlayabileceği temsil ve hikâyelerle (temsil dürbünüyle) somutlaştırarak anlatır. En derin meseleleri bile halkın idrakine yaklaştırır. Sadece teorik bir bilgi sunmakla kalmaz; insanın nefis terbiyesi, ahlakı ve kâinata bakış açısını dönüştüren bir "manevî reçete" görevi görür. Bu bütüncül yaklaşım, okuyan kişide hem zihnî bir ikna hem de ruhî bir tatmin oluşturduğu için, eserin etkisi sadece okunduğu anla sınırlı kalmaz; kişinin tüm hayatına ve kâinattaki bütün eşyaya bakışına sirayet eder. Bu nedenle Risale-i Nur, çağımızın en ihtiyaç duyulan eserlerinin başında gelmektedir.

Risale-i Nur penceresinden bakıldığında, bu eserlerin toplumun tamamında "beklenen" devasa dönüşümü henüz tam anlamıyla gerçekleştirememiş olması veya bazı kesimlerce yeterince anlaşılamaması, eserin yetersizliğinden ziyade muhatabın durumu, zamanın şartları ve "hizmet düsturları" ile açıklanabilir.

Bediüzzaman Hazretleri Risale-i Nur'u, bir "manevî reçete" olarak tanımlar.² Ancak bir ilacın etki etmesi için hastanın hasta olduğunu kabul etmesi gerekir. Günümüz insanı, modern hayatın hızı ve eğlenceleriyle öyle bir kuşatılmıştır ki "ebedî bir hayatın tehlikede olduğu" fikrine yabancılaşmıştır. Bazı durumlarda hakikat apaçık ortada olsa da nefsin konforundan vazgeçmemek için duyarsız kalma hâli etkiyi kırmaktadır.

Risale-i Nur’un en hassas düsturlarından biri de "Euzü billahi mine'ş-şeytani ve's-siyase" (Şeytandan ve siyasetten Allah'a sığınırım) ilkesidir.³ Risale-i Nur'da çokça vurgulandığı üzere iman hakikatleri dünyevî ve siyasî cereyanlara âlet edilemez.⁴ Bir kişi eğer bu hakikatleri siyasî bir tarafgirliğe basamak yaparsa, karşı taraftaki insanlarda "savunma mekanizması" gelişir. İnsanlar, hakikati sırf hakikat olduğu için değil de bir grubun veya görüşün propagandası gibi algıladığında, Risale-i Nur’un kalplere nüfuz etme kabiliyeti perdelenir.

Yine Risale-i Nur penceresinden bakıldığında, başarının ölçüsü "milyonların okuması" değil, "bir kişinin imanının kurtulması"dır. Bediüzzaman Hazretleri şöyle demiştir:

Cenâb-ı Hakk’ın rızâsı, ihlâs ile kazanılır. Kesret-i etbâ‘ (çok kişinin tabi olması) ile ve fazla muvaffakıyet (başarı) ile değildir. Çünkü onlar vazîfe-i İlâhiyeye âit olduğu için istenilmez. Belki bazen verilir.⁵

Bu perspektife göre, etkinin az görünmesi aslında bir "ihlâs imtihanı" olabilir. On sığ adam yerine, bir tane tam inanmış ve tahkikî imanı elde etmiş "Nur Talebesi", Risale-i Nur anlayışına göre çok daha büyük bir "etki"dir.

Ayrıca Risale-i Nur'da belirtildiği üzere, iman hakikatleri "akıldan ziyade kalbe ve ruha" hitap eder.^{6 7 8 9} Günümüz insanının zihni felsefî şüphelerle ve "fenlerin" yanlış yorumlanmasıyla doludur. Risale-i Nur bu şüpheleri giderse de, okuyan kişinin belli bir "tefekkür mesaisi" harcaması gerekir. Modern insanın "hızlı tüketim" alışkanlığı, bu derinlikli eserlerle arasına mesafe koymaktadır.

Bir başka, belki de en kritik nokta da eseri okuyanların eseri yaşayış biçimidir. Eğer Risale-i Nur'u okuyan bir kişi, ahlakıyla, dürüstlüğüyle ve şefkatiyle örnek olamıyorsa, bu durum eserin hakikatlerine karşı bir perde oluşturur. Bediüzzaman Hazretleri bu konuda şöyle demiştir:

Eğer biz ahlâk-ı İslâmiyenin ve hakāik-i îmâniyenin kemâlâtını ef‘âlimizle (fiillerimizle) izhâr etsek (göstersek), sâir (diğer) dinlerin tâbi‘leri, elbette cemâatlerle İslâmiyet’e girecekler. Belki küre-i arzın bazı kıt‘aları ve devletleri de İslâmiyet’e dehâlet edecekler.¹⁰

Bu sözlerle çok açık bir şekilde Müslümanların "temsil" sorununa, gerekliliğine ve önemine işaret etmiştir.

Özetleyecek olursak; Risale-i Nur’a göre etkinin zayıf görünmesi, eserin "eski" olmasından değil; muhatabın gafletinden, okuyucuların temsil yetersizliğinden ve hakikatlerin siyasî tarafgirliklere kurban edilmesinden kaynaklanır. Ancak Risale-i Nur, kendisini bir "mağlubiyet" içinde görmez; aksine "imanı kurtarma" vazifesini sessiz ve derinden, kemiyete (sayıya) takılmadan sürdürmeyi esas alır. Zira bu zamana kadar milyonlarca insan Risale-i Nur vasıtasıyla imanını kurtarmış veya kuvvetlendirmiştir. Dalga dalga da bu hakikatler tüm cihana yayılmaya devam etmektedir.